Trong 2 ngày 17-18/5/2007,tại TP.HCM, Dự án hỗ trợ thương mại đa biên (MUTRAP II) thuộc liên minh châu Âu phối hợp với Dự án hội nhập kinh tế APEC EIP tổ chức hội thảo “thủ tục giải quyết tranh chấp trong WTO”. Với hội thảo này, MUTRAP II hy vọng các chuyên gia, doanh nghiệp, luật sư và các nhà nghiên cứu của Việt Nam sẽ có thêm nhiều kinh nghiệm về cách thức vận dụng, khai thác các quy chế thành viên WTO trong việc giải quyết tranh chấp thương mại.
Bản ghi nhớ về các quy tắc và thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp của WTO (DSU) đề ra các quy tắc và thủ tục điều chỉnh tranh chap phát sinh trên cơ sở nhiều hiệp định của vòng đàm phán Uruguay WTO. Để thực thi việc giải quyết tranh chấp, DSU lập ra cơ quan giải quyết tranh chấp (DSB). Nguyên tắc thông qua của DSB là đồng thuận. DSB có thẩm quyền thành lập Ban Hội thẩm (BHT), thông qua các báo cáo của BHT và cơ quan phúc thẩm; giám sát việc thi hành các phán quyết và khuyến nghị của BHT và cho phép tạm hoãn áp dụng các nhượng bộ hay nghĩa vụ khác theo các hiệp định có liên quan.
Khi có yêu cầu của một bên khiếu nại, một BHT có thể được thành lập, chậm nhất là trong cuộc họp DSB kế tiếp, trong đó yêu cầu thành lập BHT được đưa vào chương trình nghị sự. Yêu cầu thành lập BHT phải được làm bằng văn bản, chỉ rõ đã thực hiện tham vấn chưa, các biện pháp cụ thể nào đang có tranh chấp, cơ sở pháp lí cụ thể của việc khiếu nại. Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày thành lập BHT, điều khoản tham chiếu của BHT phải kiểm tra vấn đề được bên khiếu nại đưa ra DSB và đưa ra các kết luận cần thiết để cơ quan này ra khuyến cáo hoặc các phán quyết. BHT là những người có đủ năng lực trong hoặc ngoài Chính phủ. Để hỗ trợ cho việc lựa chọn thành viên ban hội thẩm, Ban thư kí lưu giữ một danh sách các cá nhân trong và ngoài chính phủ có trình độ cần thiết để lựa chọn ra các thành viên BHT thích hợp. Nếu các bên không thoả thuận về BHT, trong vòng 20 ngày sau ngày thành lập BHT, thành viên của ban này sẽ được quyết định bởi Tổng giám đốc WTO có sự tham khảo ý kiến của Chủ tịch DSB và Chủ tịch các hội đồng hoặc uỷ ban có liên quan.
Khi các bên tranh chấp không đi đến một giải pháp chung, BHT sẽ đưa ra kết luận của mình dưới hình thức một báo cáo bằng văn bản trình lên DSB. Văn bản của BHT phải chỉ ra các kết luận thực tế, khả năng áp dụng và những điều khoản liên quan, lập luận cơ quan cho những kết luận và đề xuất của mình. Thời gian để ra bản kết luận, khôgng quá 6 tháng. BHT làm việc theo thủ tục họp kín, các bên tranh chấp hoặc có lợi ích liên quan có thể có mặt tại cuộc họp nếu được BHT mời.
Nếu không đồng ý với báo cáo kết quả của BHT, các bên tranh chấp (trừ bên thứ ba) có thể kháng cáo các vấn đề pháp lí, với một cơ quan phúc thẩm thường trực. Các BHT gồm ba người được lựa chọn từ một cơ quan phúc thẩm gồm 7 thẩm phán độc lập do DSB thành lập. Theo thông lệ, cơ quan phúc thẩm sẽ đưa ra kết luận trong thời hạn 60 ngày, kể từ khi có kháng cáo. Trường hợp cần thiết, có thể gia hạn thêm 30 ngày nhưng thủ tục này không bao giờ vượt quá 90 ngày. DSB phải thông qua báo cáo của cơ quan phúc thẩm trong vòng 30 ngày kể từ khi báo cáo được gửi. Cơ quan phúc thẩm chỉ xem xét lại trình tự, thủ tục áp dụng pháp luật của BHT, không xét xử nội dung tranh chấp giữa các bên, cho dù có tình tiết mới.
Khi BHT hoặc cơ quan phúc thẩm kết luận một biện pháp trái với hiệp định điều chỉnh, thành viên liên quan sẽ được khuyến cáo điều chỉnh biện pháp để tuân thủ hiệp định này.
Trường hợp kết luận hoặc khuyến cáo của BHT hoặc cơ quan phúc thẩm được đưa ra, thành viên bị khiếu nại không bắt buộc phải rút lại biên pháp có tranh chấp mà có thể thực hiện các điều chỉnh nhằm thoả mãn các bên. 30 ngày sau khi thông qua báo cáo BHT hoặc cơ quan phúc thẩm, tại cuộc họp của DSB, thành viên bị khiếu nại phải thông báo cho DSB biết về dự định của mình liên quan đến việc thực hiện các khuyến cáo hoặc pháp quyết. Nếu thành viên không thể tuân thủ ngay lập tức báo cáo hoặc khuyến nghị thì được dành cho một thời gian hợp lí. Thời gian này có thể do thành viên bị khiếu nại đề xuất và được DSB phê duyệt hoặc thời hạn do các bên tranh chấp thống nhất trong vòng 45 ngày sau ngày thông qua báo cáo.


Thủ tục giải quyết tranh chấp thương mại































